Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Πέμπτη, 27 Ιανουαρίου 2011

ΑΦΕΝΤΙΚΑ-ΚΑΝΑΛΙΑ


Τα Κανάλια είναι παραρουστιανίτικη περιοχή και η ονομασία που ταίριαζε σ’ αυτή ήταν Ρούστιανη. Όμως το όνομα που θυμίζει την ανωτέρω περιοχή το κράτησε το μοναστήρι αντίπερα των Καναλίων, που είναι γνωστό με το όνομα το μοναστήρι της Ρούστιανης.
Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, στα σημερινά άνω Κανάλια ήταν η έδρα του Τούρκου εφένδη, γι’ αυτό ονομαζόταν Αφεντικά. Ετυμολογικά η λέξη αφεντικά είναι παράγωγη από την Τουρκική λέξη εφένδης ή αφέντης που προέρχεται από την Ελληνική αυθέντης, αφέντης και είναι τίτλος πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων , τιμητική προσφώνηση αντιστοιχούσα προς την Ελληνική κύριος.
Οι Τούρκοι αξιωματούχοι μαζί με την ένοπλη φρουρά και Οθωμανούς κατείχαν το καλύτερο και μεγαλύτερο μέρος της περιοχής. Κοντά σ’ αυτούς εγκαταστάθηκαν και οι προύχοντες, προεστοί οι οποίοι σε συνεργασία με τους αφεντάδες φρόντιζαν για την είσπραξη των φόρων. Δεν είναι βέβαιο αν η Τουρκική φρουρά ήταν μόνιμη στα Αφεντικά ή αν ερχόταν κατά χρονικά διαστήματα από τ’ Αγά, σίγουρη ήταν η παρουσία των Τούρκων εκπροσώπων και Οθωμανών κατοίκων. Τούτο επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι μοναχοί του μοναστηριού της Ρούστιανης στις 26 Αυγούστου 1828 επιτυγχάνουν τη χορήγηση δανείου 650 τουρκικών γροσίων από τον Οθωμανό Μάλκο Βουστινά με τόκο 20% κατ’ έτος υπογράφοντες για το σκοπό αυτό χρεωστικήν ομολογίαν. Τόσο ο Μάλκος Βουστινάς όσο και ο έτερος δανειστής του μοναστηριού ο Νικόλαος Γιαννακόπουλος από το Γαρδίκι γνώρισαν πολύ καλά το μοναστήρι της Ρούστιανης, χορήγησαν δάνειο και ήλπιζαν ότι θα πάρουν πίσω τα χρήματά τους με τους αναλογούντες τόκους. Ήσαν και οι δυο δανειστές περίοικοι του μοναστηριού. Δεν αποκλείεται ο Οθωμανός Μάλκος Βουστινάς να ήταν κάτοικος των Αφεντικών ή του Αγά. Στα έγγραφα δεν αναφέρεται ο τόπος κατοικίας του εν λόγω δανειστή.
Υπήρχε μια σαφής διάκριση ανάμεσα στα Αφεντικά και τα Ρουμιάτικα. Στα Αφεντικά επικρατεί το Τουρκικό στοιχείο με τους ολίγους Έλληνες προύχοντες και στα Ρουμιάτικα το καθαρό Ελληνικό στοιχείο, οι Ρωμιοί.
Όσο οι Τούρκοι εισέπρατταν τους φόρους έκαναν δυναμική την παρουσία τους στα Αφεντικά. Οι προύχοντες, οι προεστοί συγκέντρωναν τα φορολογήσιμα και τα παρέδιδαν στους Τούρκους. Όταν στο αρματολίκι της ευρύτερης περιοχής ήρθαν οι Κοντογιαννοίοι υπήρξε ανταγωνισμός ανάμεσα στους Κοντογιανναίους και στους προεστούς για την είσπραξη των φόρων, με αποτέλεσμα οι Κοντογιανναίοι να έχουν το πάνω χέρι στην είσπραξη των φόρων. Τότε η Τουρκική παρουσία στα Αφεντικά δεν ήταν εμφανής, όμως η καταπίεση από τους Κοντογιανναίους  στους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής για την είσπραξη των φόρων και για το αρματολιάτικο ( τον ειδικό τοπικό φόρο που κατέβαλαν οι κάτοικοι της περιφέρειας του αρματολικιού) γινόταν ασφυκτική.
Τα Αφεντικά είχαν πολλές πηγές και το νερό των πηγών το χρησιμοποιούσαν και για την άρδευση των χωραφιών των. Για το σκοπό αυτό έκαναν υδατοδεξαμενές-γούρνες, στις οποίες συγκεντρωνόταν το νερό των πηγών και δια των αυλακιών έφτανε στα χωράφια. Κατά τις μαρτυρίες των παλαιοτέρων  περισσότερες από έξι υδατοδεξαμενές υπήρχαν μέσα στο χωριό.
Τα Αφεντικά χρόνο με το χρόνο επεκτείνονταν προς όλες τις κατευθύνσεις. Η όχθη του Ρουστιανίτη, αντίπερα του μοναστηριού της Ρούστιανης εκχερσώθηκε και κατοικήθηκε από τους Δερνικαίους και τους Σαμαρικαίους, οι οποίοι ήρθαν οι μεν πρώτοι από τη Ντελή, οι δε δεύτεροι από το Πίτζι. Επίσης το βαθυλάκκωμα ήταν σημαντική γεωργική περιοχή. Έτσι η περιοχή Αφεντικά αναπτύχθηκε γεωργικά, κτηνοτροφικά και πληθυσμιακά.
Μετά την απελευθέρωση οι κάτοικοι της περιοχής χρησιμοποιούσαν το ίδιο όνομα, τα Αφεντικά. Όμως οι πρακτικές ενέργειες των κατοίκων συνέβαλλαν να μετονομαστεί η περιοχή από Αφεντικά σε Κανάλια. Ετυμολογικά η λέξη Κανάλι είναι Ιταλική και σημαίνει αυλάκι, διώρυγα, ευρεία θαλασσία δίοδος, πορθμός.
Σημαντικός παράγοντας για τη γεωργική εκμετάλλευση είναι το νερό. Επειδή το νερό των πηγών που συγκεντρωνόταν στις υδατοδεξαμενές δεν επαρκούσε για το πότισμα των χωραφιών , αναγκάστηκαν να κάνουν αυλάκια μήκους χιλιομέτρων ή πολλών εκατοντάδων μέτρων για να μεταφέρουν το νερό από τις πηγές ή τα χαντάκια και τα ποτάμια στα χωράφια τους. Έτσι στην περιοχή των Καναλίων κατασκευάστηκαν πάνω από δέκα μεγάλα ή και μικρά κοινά αυλάκια, εκτός από τα ιδιωτικά. Το γεγονός αυτό , δηλ. η ύπαρξη πολλών αυλακιών και νεροσυρμών συνετέλεσε στην αλλαγή του ονόματος από Αφεντικά σε Κανάλια.
Άλλη πρακτική ενέργεια των κατοίκων που συνέβαλλε στην ονομασία ήταν τα κανάλια που ήταν ξύλινα αυλάκια από  πανύψηλους κορμούς ελάτων. Στους κορμούς των ελάτων και κατά το μήκος τους έκαναν εγκοπές σε σχήμα V ή Π (νιοειδές ή πιοειδές),ώστε να διέρχεται το νερό. Αυτά ήταν τα γνωστά κανάλια τα οποία χρησιμοποιούσαν στα χαντάκια ή στους αρμακάδες για τη μεταφορά του νερού καθ’ όσον στα σημεία αυτά ήταν αδύνατη η κατασκευή στεγανού αυλακιού. Στην περιοχή μας γινόταν ευρεία χρήση τέτοιων καναλιών τα οποία απετέλεσαν εννοιολογικό στοιχείο για τη μετονομασία των Αφεντικών σε Κανάλια.
Η μετονομασία αυτή δεν προήλθε μόνο από τις πρακτικές ενέργειες των κατοίκων, αλλά και από την προσωνυμία των διερχομένων . Στις όχθες του Ρουστιανίτη ποταμού υπήρχαν πολλοί υδρόμυλοι και υδροτριβές. Οι γνωστότεροι ήσαν, ο Σιολέϊκος, Κουτσοκωστέϊκος, Κουκιανέϊκος, κ.α.  Οι Πουγκακιώτες και οι Παλαιοχωριάτες για να μεταβούν στη Λευκάδα ή και τη Σπερχειάδα πεζοπορώντας ακολουθούσαν την κοίτη του Ρουστιανίτη ποταμού. Όταν έφταναν στο Σιολέϊκο το μύλο έλεγαν ότι έφτασαν στον κάναλο. Κάναλος ήταν η ξύλινη χοάνη στον υδρόμυλο που τοποθετούσαν πλαγιαστά προς τη φτερωτή του υδρόμυλου ώστε να μετατρέπεται με τη μεταφορά του νερού στον κάναλο η δυναμική ενέργεια του νερού σε κινητική. Έτσι λοιπόν με τις πρακτικές ενέργειες των κατοίκων και την προσωνυμία των διερχομένων καθιερώθηκε η ονομασία της περιοχής από Αφεντικά σε Κανάλια.
 Μετά την απελευθέρωση αναπτύχθηκε και άλλος οικισμός, τα Κάτω Κανάλια. Οι κάτοικοι με τις επίμονες εργασίες εκχέρσωσης και κατασκευής αυλακιών μετέτρεψαν την περιοχή σε γόνιμη και παραγωγική για τα δεδομένα της εποχής τους. Έτσι οι δυο μεγάλοι οικισμοί Άνω και Κάτω Κανάλια παρείχαν πόρους για ένα ανεκτό επίπεδο ζωής των κατοίκων, ώστε πολλοί να λένε σκωπτικά ότι και οι ψείρες …ευημερούσαν!
Πάνω Κανάλια – Κάτω Κανάλια
Που ‘ναι οι ψείρες σα.. δαμάλια!!
Οι κάτοικοι της περιοχής ήσαν γεωκτηνοτρόφοι. Αφού ο κίνδυνος των εχθρών εξέλειπε , άρχισαν να εγκαθίστανται σε τοποθεσίες που τους διευκόλυναν. Έτσι δημιουργήθηκαν νέοι γεωκτηνοτροφικοί οικισμοί όπως ο Άβαρος, το Ρομπόλο, τα Ζιρέλια και τα Τροχάλια.
Για τον Άβαρο όσον αφορά την ονομασία την πήρε από τη εγκατάσταση των Αβάρων στην τοποθεσία αυτή τον 7ον μΧ αιώνα.
Για την ονομασία της τοποθεσίας Ρομπόλο υπάρχουν δυο εκδοχές.
1.         Η λέξη Ρομπόλο προέρχεται από το ρήμα ροβολώ ή ροβολάω που σημαίνει βαδίζω προς τα κάτω , κατέρχομαι. Και επειδή κατέρχονταν οι άνθρωποι από το Πίτσι προς τα κάτω ονομάστηκε η περιοχή Ρομπόλο.
2.          Κατά την άλλη εκδοχή η ονομασία Ρομπόλο προέρχεται από τη Ρομπόλα που σημαίνει ποικιλία κλίματος αμπελιού. Αυτή η ποικιλία φυτών αμπελιού καλλιεργείται συστηματικά στην Κεφαλονιά και παράγεται ο ομώνυμος εύγευστος οίνος, με το όνομα ρομπόλα. Ενδέχεται στην ανωτέρω περιοχή να καλλιεργούσαν την ανωτέρω ποικιλία ρομπόλα από την οποία πήρε και η περιοχή το όνομα Ρομπόλο.
Τα δε Ζιρέλια και τα Τροχάλια οφείλουν τις ονομασίες τους τα μεν πρώτα στην αμφιθεατρική τοποθεσία, τα δε δεύτερα στη ύπαρξη τροχάλων, χαλικιών, σορών από πέτρες.
Η ονομασία Κανάλια κάλυπτε μια ευρύτερη περιοχή που περιελάμβανε τους παρακάτω οικισμούς. Άνω και Κάτω ΚανάλιαΜοναστήρι – Κοντορούπακο – Ντελή – Λακκοπούλα – Άβαρος – Ρομπόλο – Ζιρέλια – Τροχάλια.
Οι κάτοικοι από τα Ρουμιάτικα μετά την απελευθέρωση εγκαταστάθηκαν στα Κανάλια διατηρώντας τα κτήματά τους στην ανωτέρω τοποθεσία. Στη μεγάλη Ελληνική εγκυκλοπαίδεια, τόμος ΙΓ σελ. 680, αναφέρεται ότι το έτος 1928 οι κάτοικοι των Καναλίων ανέρχονταν σε 521 άτομα. Η ύπαρξη τόσων κατοίκων σ’ αυτή την περιοχή δικαιολογεί και την ανάπτυξη αυτού του τόπου. Όλοι μαζί οι κάτοικοι του χωριού με την προσωπική τους εργασία στην καλύτερη τοποθεσία του χωριού μας έκτισαν ναό για τις λατρευτικές τους ανάγκες, αφιερωμένο στον Άγιο Αθανάσιο. Βορειοδυτικά του ναού ήταν το νεκροταφείο το οποίο χρησιμοποιούσαν μέχρι το 1940. Μετά το μετέφεραν στη σημερινή τοποθεσία Βαθυλάκκωμα. Οι κάτοικοι των Καναλίων τιμούσαν ιδιαίτερα τον Άγιο Αθανάσιο, τη μνήμη του στις 18 Ιανουαρίου και την ανακομιδή των λειψάνων του Μεγάλου Αθανασίου στις 2 Μαΐου όπου γινόταν και μεγάλο πανηγύρι με συμμετοχή πολλών ανθρώπων από τα γειτονικά χωριά.
Κατά τη μαρτυρία του αειμνήστου π. Βασιλείου Αντωνίου οι Καναλιώτες που συμμετείχαν στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 είτε ήταν στην πρώτη γραμμή, είτε στα μετόπισθεν επέστρεψαν όλοι στα σπίτια τους σώοι και αβλαβείς. Ήσαν περίπου 70 άτομα. Το γεγονός αυτό το αποδίδουν όλοι στη σκέπη της Υπεραγίας Θεοτόκου και στη χάρη και ευλογία του Αγίου Αθανασίου. Την ευγνωμοσύνη τους αυτή τη εξέφραζαν με τη συμμετοχή τους στον εορτασμό της επετείου της 28ης Οκτωβρίου δοξάζοντες τον μεγαλοδύναμο Θεό μας και τιμώντας την Παναγία μας και τον Άγιο Αθανάσιο. Αλλά και στις προσωπικές μας στιγμές, όταν τα σχέδιά μας και οι επιδιώξεις μας δεν πραγματοποιούνταν, όταν οι θλίψεις και οι στενοχώριες μας απογοήτευαν, όταν οι ανάγκες και οι ασθένειες μας γονάτιζαν  δεν καταφεύγαμε στον Άγιο και Πολιούχο μας Αθανάσιο ζητώντας τη χάρη και τη μεσιτεία του προς τον Κύριό μας; ο Άγιος Αθανάσιος στάθηκε αθόρυβος βοηθός μας. Μεγάλη η χάρη Του. Πολλοί κάτοικοι του χωριού μας οφείλουν τη σωτηρία και την προκοπή τους  στην ευλογία και χάρη του Αγίου Αθανασίου
Γιάννης Κουτσοκώστας

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου